Meeste kiezers gaan voor inhoud, kieswijzers beperkte invloed

Gepubliceerd: 03-03-2017

  • Ideologie doorslaggevend stemmotief
  • Niet meer economie, maar zorg doorslaggevend stemthema
  • Vooral Stemwijzer intensief gebruikt, beperkte invloed op stemgedrag
  • Stemwijzer adviseert vooral PVV en VVD, Kieskompas CU en PvdA
  • Kwart tot eenderde heeft weinig tot geen vertrouwen in ‘machten’, meeste wantrouwen bij PVV- en 50PLUS-kiezers
 
Net zoals tijdens de Tweede Kamerverkiezingen van 2006, 2010 en 2012 is niet de lijsttrekker, maar de inhoud nog altijd doorslaggevend bij het bepalen van de stemkeuze - althans, als het aan de kiezers ligt. De ideologie van een partij is het belangrijkste stemmotief (35%), gevolgd door het partijprogramma (de nummer één van 2006, 2010 en 2012: 31%) en het argument dat de partij opkomt voor de groep waartoe de respondent behoort (31%).

Een veel kleiner percentage (8%) geeft aan dat een motief om op een partij te gaan stemmen is dat de lijsttrekker het goed doet in de debat(ten) die de respondent heeft gezien, of dat de lijsttrekker in het algemeen aanspreekt (17%).
 
1 | Inhoud voert (wederom) boventoon over persoon lijsttrekker
Redenen om op politieke partij te stemmen 6 nov. 
2006
31 mei 
2010
4 sep.
2012
20 feb. 2017
  % % % %
         
Eens met ideologie van PARTIJ 37 36 39 35
Eens met partijprogramma van PARTIJ 40 36 42 31
PARTIJ komt op voor mijn groep 29 29 37 31
Eens met standpunt over bepaald thema 27 34 35 30
Niet eens met andere politieke partijen 19 24 28 20
Omdat de lijsttrekker mij aanspreekt 28 23 25 17
PARTIJ doet het goed in regering / oppositie 23 9 14 11
Omdat de lijsttrekker van PARTIJ het goed doet in debat(ten) * * 15 8
Omdat de stemhulp (Stemwijzer/KiesKompas) mij dit adviseerde 9 13 14 8
Stem uit gewoonte op PARTIJ 10 8 10 7
Omdat dat strategisch slim is 8 8 9 6
Omdat PARTIJ goed presteerde in de doorberekeningen van het CPB * * 10 4
PARTIJ doet het goed in politieke peilingen 5 3 3 2
directe omgeving stemt ook op PARTIJ 3 2 3 2
PARTIJ doet het niet goed in peilingen 1 1 2 1
Anders 1 3 2 4
 
* = niet als reden voorgelegd

D66, GroenLinks scoren met lijsttrekker, PVV met standpunt en niet eens zijn met anderen
Uitgesplitst naar partij, scoort een aansprekende lijsttrekker significant hoger bij kiezers van GroenLinks (29%), D66 (23%) en VVD (22%) en significant lager bij kiezers van de PVV (10%) en 50PLUS (5%). Dat de lijsttrekker het goed doet in debatten, speelt vaker een rol voor kiezers van D66 (16%) en GroenLinks (13%).

GroenLinks-kiezers slaan verder aan op het partijprogramma (50%), ChristenUnie-kiezers op ideologie (57%), 50PLUS- en SGP-kiezers (respectievelijk 56% en 52%) op het feit dat de partij opkomt voor de ‘belangen van de groep’, en VVD-kiezers (23%) stellen - vaker dan PvdA-kiezers (11%) - dat de partij het goed doet in de regering. 
 
Zorg belangrijkste verkiezingsthema
Kijken we naar het thema dat voor mensen met een partijvoorkeur de doorslag geeft in het stemgedrag, dan is zorg dominant. Dat is al maanden zo – maar wel een trendbreuk met 2006 (sociale zekerheid was het meest belangrijk), 2010 en 2012 (toen economie domineerde).
2 | Niet meer economie, maar zorg belangrijkste verkiezingsthema
Thema’s die doorslag geven in stemgedrag – eerste keuze dec. 2004 nov. 2006 mei 2010 juli 2012 27 feb
2017
  % % % % %
Gezondheidszorg en welzijn 15 17 17 20 18
Sociale zekerheid 17 23 16 17 15
Economie 14 19 20 21 12
Ethische kwesties 9 9 9 6 10
Bestrijding criminaliteit/ terrorisme 15 8 11 6 9
Integratie moslims/ allochtonen 6 5 7 4 7
Onderwijs 4 4 4 6 6
EU (samenwerking/ zeggenschap) 1 0 1 9 5
Milieu en duurzaamheid 2 4 3 2 4
Toestand in de wereld 3 1 1 1 3
Overheidsdienstverlening 5 3 4 3 3
Democratie/ bestuurlijke vernieuwing 1 1 1 1 2
Verkeer en vervoer 1 1 1 1 1
 

Duidelijke niches voor alle partijen, concurrentie SP en PvdA bij sociale zekerheid
Waar slaan verschillende soorten kiezers op aan? Mensen met een voorkeur voor VVD slaan duidelijk aan op economie (39% vs. 12% gemiddeld), terwijl PVV-kiezers op integratie (27%) en veiligheid (26%) aanslaan. SP-kiezers zitten duidelijk sociaal-economisch links – zij gaan voor sociale zekerheid (35%) en zorg (33%).

Op sociale zekerheid concurreert de SP met PvdA-kiezers (25%) en op zorg met CDA-kiezers (26%). Verder scoort onderwijs duidelijk het hoogst bij D66-kiezers (22%), milieu bij GroenLinks-kiezers (19%) en ethische kwesties bij ChristenUnie-kiezers (41%). 
 

4 | Eerste voorkeur thema’s die meewegen in beslissing te stemmen NAAR PARTIJ  – duidelijke niches
Thema’s die DOORSLAG geven in stemgedrag VVD PvdA PVV SP CDA D66 GL CU TOTAAL
  % % % % % % % % %
Gezondheidszorg en welzijn 12 18 11 33 26 14 18 28 18
Sociale zekerheid 4         25 10 35 15 6 20 9 15
Economie 39 8 1 7 14 14 2 3 12
Ethische kwesties 7 6 5 3 13 11 8 41 10
Bestrijding criminaliteit/ terrorisme 10 3 26 5 7 2 3 2 9
Integratie moslims/ allochtonen 2 3 27 - 2 3 2 - 7
Onderwijs 3 4 3 6 5 22 9 2         6
EU (samenwerking/ zeggenschap) 6 5 5 1 5 7 3 2 5
Milieu en duurzaamheid 1 3 - 2 - 6 19 3 4
Toestand in de wereld 3 8 1 3 4 4 7 1 3
Overheidsdienstverlening 3 6 2 1 6 4 4 1 3
Democratie/ bestuurlijke vernieuwing 1 3 - 1 0 2 2 - 2
Verkeer en vervoer 3 2 1 1 - - 0 - 1
 

Invloed kieshulpen: vooral Stemwijzer gebruikt, klein deel laat advies zwaar meewegen
Ruim twee weken voor de verkiezingen heeft 37% van de ondervraagden gebruikgemaakt van de Stemwijzer en 10% van het Kieskompas. Ruim de helft (59%) heeft van geen enkele kieswijzer gebruik gemaakt.
 
Niet alleen blijkt de Stemwijzer vaker gebruik te zijn dan het Kieskompas, eerstgenoemd instrument lijkt ook meer impact te hebben. In vergelijking met het Kieskompas stelt een grotere groep mensen (28% versus 19%) dat het stemadvies van de Stemwijzer volledig overeen kwam met de eigen politieke voorkeur, dat het de eigen politieke voorkeur heeft bevestigd (28% versus 21%) en dat het stemadvies een rol speelt bij het bepalen van de keuze (22% versus 18%).

Wel bracht het advies van het Kieskompas relatief meer mensen aan het denken (33 versus 20%). Overigens is de groep die van politieke voorkeur is veranderd, verwaarloosbaar (in beide gevallen 2%) in vergelijking met de groep die geen enkele waarde aan het advies zegt te hechten (Stemwijzer: 22%, Kieskompas: 23%).
 
5 | Stemwijzer vaker gebruikt, lijkt meer impact te hebben dan Kieskompas
Kwam stemadvies overeen met eigen politieke voorkeur?
(Basis: indien gebruik van gemaakt)
Stemwijzer Kieskompas
  2006 2010 2012 2017 2006 2010 2012 2017
  % % % % % % % %
Volledig 31 34 28 28 26 35 19 19
Kwam in de buurt 51 44 49 54 55 42 62 52
Helemaal niet 16 19 13 14 13 18 11 22
Weet niet / geen mening 2 3 10 5 6 5 8     7
                 
Welke waarde hecht u aan het stemadvies?                
Heeft me in mijn politieke voorkeur bevestigd 29 29 28 28 32 28 22 21
Door stemadvies van politieke voorkeur veranderd 3 2 2 2 4 1 4 2
Stemadvies speelt een rol bij het bepalen van mijn keuze 14 22 19 22 14 18 23 18
Stemadvies heeft me aan het denken gezet 16 17 18 20 22 18 27 33
Stemadvies was aanleiding voor discussie met familie en vrienden 9 5 5 5 8 6 2 3
Ik hecht geen enkele waarde aan het stemadvies 28 24 28 22 19 30 23   23
 
 
Stemwijzer ligt dicht bij huidige peilingen, ‘midden’ scoort hoog bij Kieskompas
Dat de Stemwijzer meer impact heeft dan het Kieskompas, blijkt ook uit het gegeven dat 22% van de gebruikers stelt het stemadvies van eerstgenoemd instrument te gaan opvolgen, tegenover 12% van de gebruikers van het Kieskompas.
 
Het advies van de Stemwijzer komt dan ook veel meer in de buurt bij de huidige stand in de peilingen: PVV en VVD gaan ook hier nek-aan-nek (12%). Anders is dat bij het Kieskompas, dat met een links versus rechts en progressief versus conservatief as werkt: twee partijen die dicht tegen het midden aan liggen (ChristenUnie en PvdA) komen als meest geadviseerd uit de bus. 
 

6 | Stemwijzer adviseert vaak rechtse partijen, bij Kieskompas scoren ChristenUnie en PvdA hoog
Stemadvies?
(Basis: gebruik van gemaakt)
Stemwijzer
volgens onderzoek
  Kieskompas
volgens onderzoek
 
  2006 2010 2012 2017 2006 2010 2012 2017
  % % % % % % % %
Wilders/PVV 5 29 20 12 6 24 14 7
VVD 6 13 16 12 4 10 14 9
SP 22 15 14 8 20 5 13 7
PvdA 11 14 12 10 17 9 11 12
D66 5 7 6 7 2 9 11 6
GroenLinks 6 3 5 7 3 7 14 8
CDA 15 4 4 6 17 6 1 8
Partij voor de Dieren 4 1 3 4 1 3 2 2
ChristenUnie 7 7 2 1 11 12 2 13
SGP 4 2 2 1 6 3 2 1
50 Plus - - 1 8     4 8
PiratenPartij - - 1 1     1 1
DPK - - 0       - -
Lijst Vijf Fortuyn (LPF) 6 - -   2 - - -
EenNL 4   -   2   - -
Andere partij 1 1 2 10 - 1 1 6
Wil ik niet zeggen 3 2 5 4 0 3 2 3
Weet ik niet 2 2 8 5 9 6 9 9
                 
Gaat u het stemadvies opvolgen?                
Zeker wel 26 24 20 22 29 27 17 12
Waarschijnlijk wel 15 26 26 30 13 18 28 22
Waarschijnlijk niet 19 15 17 16 20 17 24 23
Zeker niet 35 29 26 23 31 29 19 31
Weet niet 5 6 11 9 7 10 12 11
 
Kwart tot een derde heeft weinig vertrouwen in ‘machten’, meeste wantrouwen bij PVV- en 50PLUS-kiezers
Hoeveel vertrouwen hebben kiezers in de vijf ‘machten’ – parlement, kabinet, de rechterlijke macht, de ambtenarij en de media? De meeste kiezers hebben (op een vijfpuntsschaal) volledig, veel of tenminste redelijk vertrouwen in alle machten.

Het hoogste percentage met weinig of geen vertrouwen - een op de drie mensen - vinden we met betrekking tot de uitvoerende macht, de ambtelijke macht en de media. Opvallend genoeg: ‘slechts’ een kwart heeft weinig tot geen vertrouwen in de rechterlijke macht.
 
Kijken we naar politieke voorkeur, dan tekent zich echter een zeer duidelijk patroon af. PVV-, maar ook 50PLUS-kiezers hebben doorgaans weinig vertrouwen in álle machten. Het meeste vertrouwen vinden we bij kiezers op de traditionele drie (VVD, PvdA, CDA), plus D66, GroenLinks en ChristenUnie. SP-kiezers nemen een tussenpositie in.
 
7| Kwart tot een derde heeft weinig vertrouwen in ‘machten’, meeste wantrouwen bij PVV- en 50PLUS kiezers
 
Vertrouwen in…
Weinig/ geen
VVD PvdA PVV SP CDA D66 GL CU 50PLUS TOTAAL
  % % % % % % % % % %
Wetgevende macht 8 12 53 37 17 11 10 3 54 28
Uitvoerende macht 10 12 65 45 23 18 20 17 59 34
Rechterlijke macht 12 8 51 27 21 6 9 5 51 24
Ambtelijke macht 18 14 56 38 28 18 26 17 59 34
Media 29 21 48 30 30 29 23 24 42 34
 
Onderzoeksnummer:D0542
Het onderzoek is uitgevoerd middels de CAWI-methode (online). De steekproef is getrokken in TNS NIPObase. Aan het onderzoek werkten in totaal 1.719 Nederlanders van 18 jaar en ouder mee (bruto steekproef: n=2.205, totale respons: 78%). Veldwerkperiode: 22 t/m 26 februari 2017.
 
De steekproef is getrokken op basis van de ideaalcijfers voor geslacht, leeftijd, opleiding, Nielsen-regio, gezinsgrootte, etniciteit (Nederlanders met een autochtone respectievelijk migrantenafkomst) en politiek stemgedrag bij de verkiezingen voor de Tweede Kamer op 12 september 2012.
 
De resultaten zijn herwogen op geslacht, leeftijd, opleiding, gezinsgrootte, politiek stemgedrag bij de verkiezingen voor de Tweede Kamer op 12 september 2012 en etniciteit (‘autochtonen’ versus ‘mensen met een niet-westerse migratieafkomst).
 
Voor meer informatie kunt u terecht bij:
Tim de Beer                                                                Koen de Groot
t. 020 5225 399/06 - 39231175                                   t. 020 522 55 26
e. tim.de.beer@kantarpublic.com                               e. koen.de.groot@kantarpublic.com
twitter  @timdebeer79                                                twitter  @Koen_deGroot