Kwalitatief onderzoek in tijden van corona

    Het is alweer meer dan een jaar geleden dat ook wij voor het eerst verplicht thuis moesten werken. Nog enigszins grappend riep ik naar mijn collega’s ; ‘fijne coronavakantie!’  

    Geheel misplaatst dat grapje, want de gevolgen van de pandemie en al het thuiswerken zijn bepaald niet mild. Voor ons als het kwalitatieve team (Yolanda, Elmara, Judith en ik, Maartje) betekende dat in eerste instantie veel uitstel van onderzoek. Interviews en focusgroepen mochten en konden immers niet meer op locatie plaatsvinden. Gelukkig leidde niet alle uitstel ook tot afstel en verschoven ook wij naar online werken en online onderzoek doen. Hoe werkt dat? Online interviewen en het houden van discussiegroepen vanachter een schermpje met af en toe haperend internet? 

    Kwalitatief onderzoek vanuit huis, hoe werkt dat? 

    Kijkje in de online kwali-keuken

    Geduld is de sleutel. Ik denk dat alle thuiswerkers het intussen wel herkennen. De vele online platforms waarop vergaderd kan worden, de collega die elke keer vergeet zijn microfoon aan te zetten, de luidruchtige huisgenoot, de schreeuwende kat, hond of zich anderszins op vier poten voortbewegend wezen op de achtergrond. Ook tijdens het houden van kwalitatieve interviews via videobellen hebben we met deze ongemakken te maken.
    Ik geef je graag een klein kijkje in de online kwali-keuken; hoe gaan face-to-face interviews en groepsdiscussies met onze zeer diverse doelgroepen zoals kinderen, binnenvaartschippers en laaggeletterden online te werk? 

    Kwalitatief onderzoek is veelal maatwerk

    Maar een aantal aspecten gelden voor ieder onderzoek. Zo sturen we elke doelgroep voorafgaand aan een gesprek een uitgebreide instructie. In deze instructie leest de deelnemer hoe Microsoft Teams (of Zoom) werkt, dat het belangrijk is dat de microfoon aanstaat en men verstaanbaar is en de deelnemer goed zichtbaar in beeld moet zijn (en bijvoorbeeld niet zijn camera op de volle zon moet richten). Voor de doorgewinterde thuiswerker lijkt dit misschien vanzelfsprekend, maar lang niet iedereen heeft dezelfde, inmiddels ruime, ervaring met Teams zoals wij ‘kantoorzitters’ dat hebben. In de begindagen van de online interviews stond ook ik af en toe op ‘mute’ terwijl ik vrolijk aan mijn introductie begon. En ook kwam ik er gaandeweg achter dat goed internet essentieel is voor het goed kunnen volgen van een verhaal. Mis je door een hapering in het internet net de cruciale seconde waarin men bijvoeglijk naamwoorden als ‘prachtig’ of ‘verschrikkelijk’ gebruikt om een concept te omschrijven, weet je immers nóg niet hoe men werkelijk over een nieuwe idee van de opdrachtgever denkt. 

    Blog-Maartje-Schalker-(1).png

    Online verwelkomen

    In de fysieke werkomgeving ontving een gastvrouw of -heer de deelnemer en voorzag deze van een kopje koffie en instructie. In de online omgeving is deze gastvrouw of -heer ook aanwezig en dit is erg nuttig. Deelnemers vinden het ook prettig online verwelkomd te worden en kort een instructie te ontvangen,  die we afsluiten met een ‘veel plezier’ of ‘succes’, waarna de gastvrouw- heer zijn camera en geluid uitzet. Na het welkom neemt de onderzoeker het stokje over, terwijl de gastvrouw/-heer onzichtbaar aanwezig blijft tijdens het gesprek. Want ook al start het online interview soepel op, internet, het geluid of het brein met de onthouden instructie kunnen in de loop van het gesprek nog wel eens haperen. Dan komt de gastvrouw/-heer weer in beeld en helpt de betreffende deelnemer meteen verder. Dat is erg prettig, vooral wanneer dit gebeurt midden in een groepsdiscussie. Het onderzoek kan dan rustig verder en de deelnemer kan na hulp van de gastvrouw/-heer snel weer meedoen met het gesprek. 

    Schakelen en multitasken

    Niet alleen voor de onderzoekers, deelnemers en gastvrouwen/-heren is deze manier van werken anders, ook voor de opdrachtgevers is het online meekijken en meeluisteren even wennen. Aan de start van een online gesprek moet het beeld en geluid van de meekijker natuurlijk uit. In het begin van het online tijdperk ging dit een enkele keer mis en was een milliseconde een geconcentreerd hoofd van een opdrachtgever in beeld. Voor corona ging het meekijken er namelijk heel anders aan toe. Opdrachtgevers kwamen naar kantoor en volgden in de meekijkruimte het interview live. Al tijdens het interview werden vaak eerste inzichten uitgewisseld en kon de kwalitatief onderzoeker aan het einde van het interview snel het hoofd om de hoek te steken bij de meekijkruimte om te checken of de opdrachtgever nog een laatste vraag voor de deelnemer had. Online is dat wat lastiger, maar zeker niet onmogelijk. Tussen de interviews is er soms kort de gelegenheid met de opdrachtgevers te overleggen via kanalen als email, Teams of Whatsapp om aan het einde van een interview nog laatste vragen aan deelnemers te kunnen stellen. Het is even schakelen en multitasken voor de onderzoekers, maar prima te doen. 

    Nieuwe online interviewtechnieken

    Een optimist als ik zou zeggen dat de mens gelukkig best flexibel is en nieuwe dingen wil leren. Ik vind dat zowel wij als kwalitatief onderzoekers als de opdrachtgevers en deelnemers steeds bekwamer worden in het soepel laten verlopen van het online kwalitatieve onderzoek. Naast de standaard gang van zaken bij kwalitatief onderzoek brengen deze online tijden ook vele interessante ontwikkelingen in online interviewtechnieken en applicaties met zich mee. Over online whiteboards, energizers, polls, het maken van gifjes en abstracte onderwerpen bespreken met de projectieve techniek Needscope lees je in de volgende editie van de ’een kijkje in de kwali keuken’ meer!

    Nieuwsgierig en wil je meer weten? Neem gerust contact met mij op!

    Maartje Schalker
    Research Executive

    m: +31 (0)6 21477 978 
    e: maartje.schalker@kantar.com